Kaçak yapı cezası, adından da anlaşılacağı üzere kaçak bina yapan veya yaptıran kişiye uygulanan cezadır. İmar Kanunu 3194 kanun numaralı madde 32’de tanımlanan ruhsatsız veya ruhsat ile eklerine aykırı yapılara kaçak yapı denir.
Kaçak yapıların tespiti, ihbar ve şikayet yoluyla denetimler yapılarak belirlenir. Belediyeler ve yetkili kamu kuruluşları tarafından yapılan denetimler sonrası kaçak yapı tespit edilir ve kaçak yapının biçimine göre ilgili ceza verilir. Kaçak yapı cezasının verilmesine neden olan kaçak yapı durumları ise şu şekildedir:
- Yapı ruhsatının olmaması,
- Köy yerleşik alanlarında muhtarlık izni olmadan yapının yapılması,
- Ruhsat ve ruhsat eklerine uymayan yapıların olması,
- Kat düzenine uymayan yapılar,
- Bina yüksekliği, çatı eğimi, iç yükseklik gibi unsurlara uymayan yapılar,
- Komşu yola, parsele veya diğer alanlara taşkınlık yapan yapılar,
- Taban alanı katsayısına uymayan yapılar,
- Bina cephe hattına uymayan yapılar.
- Bina derinliği sınırını aşan yapılar.
- İmar bölgeleme ilkelerine aykırı ve kesin yapım yasağı olan yerlerde yapılan yapılar.
Kaçak Yapı Cezası Ne Kadar?
Kaçak yapı cezası kapsamında; idari para cezası, ceza davası ve doğrudan yıkım cezası verilebilir. İdari para cezasını içeren ceza türü, her yıl güncellenen para miktarına göre verilir. Kaçak yapı para cezası, her bir metrekareye göre hesaplanır. Ayrıca duruma bağlı olarak;
- İdari para cezası: Kaçak yapılar için para cezası uygulanır.
- Yıkım kararı: Kamu düzenini bozan kaçak yapılar yıkılabilir.
- Ceza davaları: Kaçak yapılar, imar kirliliğine neden olduğunda Türk Ceza Kanunu (TCK) kapsamında ceza davalarına konu olabilir.
Kaçak yapı para cezası 2026 yılında 3194 sayılı İmar Kanunu’na göre yapının sınıfına, grubuna ve kaçak olan her bir metrekare alanına göre hesaplanır. Örneğin, IV. sınıf B grubu bir yapının 100 metrekare kaçak alanı için yaklaşık 2.500 TL civarında idari para cezası verilebilir.
Köylerde Kaçak Yapı Cezası
Köy arazisinde kaçak yapının tespit edilmesi durumunda; imar para cezası, yıkım kararı veya hapis cezası verilebilir. Köyde kaçak yapı yaptırımlarından korunmanın yolu ise kaçak yapıya giren durumlara dikkat etmektir. Özellikle arazinin köy yerleşik alanı içinde olup olmadığı, yapının tarımsal amaçlı mı yoksa konut amaçlı mı inşa edildiği ve ilgili idareden izin alınıp alınmadığı bilmek gerekir.
Köy yerleşik alanı dışında kalan arazilerde, ruhsat veya yapı kayıt belgesi olmadan yapılan yapılar kaçak sayılır ve yaptırıma konu olur. Bundan dolayı yapı öncesinde muhtarlık, il özel idaresi veya belediyeden gerekli izinlerin alınması önemlidir.
Ayrıca köye yapılan prefabrik evlere de kaçak yapı cezası uygulanabilir. Bundan dolayı prefabrik ev yaptırmadan önce bilinçli hareket ederek kaçak yapıya neden olabilecek durumların farkında olmalısınız. Köy arazisine veya imar planı yapılmış bir arsaya prefabrik ev yaptırmak istiyorsanız Prefabrik Ev Modelleri sayfamızdan tek ve dubleks modellere göz atabilirsiniz.
Belediye Kaçak Yapı Cezası
Kaçak yapıların tespiti, belediyeler tarafından da yapılır. İlgili belediye, kaçak yapıyı yerinde yaptığı inceleme sonucunda tespit eder ve yapı tatil zaptı düzenler. Ardından yapı inşaat faaliyetlerini durdurur.
Daha sonra ise yapının imar mevzuatına aykırılık durumuna göre idari para cezası uygular, gerekli görülmesi hâlinde yıkım kararı alır. Süreci belediye encümeni kararıyla yürütür. Kaçak yapının belirlenen süre içinde giderilmemesi durumunda ise belediye, yıkımı resen gerçekleştirebilir ve oluşan masrafları yapı sahibinden tahsil eder.
Kaçak Yapı Cezası Hesaplaması Nasıl Yapılır?
Kaçak yapının cezasını hesaplarken metrekare ve birim cezası esas alınır. Buna göre;
- Yapı alanının metrekare büyüklüğü, yapının sınıfı ve grubuna göre birim metrekare ceza tutarıyla çarpılır,
- Kaçak alanın bulunduğu arsanın emlak vergisine esas metrekare birim değeri üzerinden hesaplanan ilave imar para cezası da bu tutara eklenir.
Sonuç olarak kaçak yapı metrekare cezası, belediye veya il özel idaresi tarafından idari para cezası olarak yapı sahibine tebliğ edilir. Aykırılığın giderilmemesi hâlinde para cezasına ek olarak yapı tatil zaptı, yıkım kararı ve gerekli durumlarda cezai yaptırımlar uygulanabilir.
Kaçak Yapı Cezası Ödenmezse Ne Olur?
Kaçak yapı cezası süresi içinde ödenmezse ceza tutarı kesinleşir ve 6183 sayılı Kanun kapsamında kamu alacağına dönüşür. Bu durumda gecikme zammı uygulanır, haciz, banka hesaplarına bloke ve maaş kesintisi gibi tahsil işlemleri başlatılabilir. Ayrıca para cezasının ödenmemesi, belediye veya il özel idaresinin yıkım kararını uygulamasına engel olmaz; yapı, masrafları yapı sahibinden alınmak üzere yıkılabilir.
Kaçak Yapı Cezası Ödendikten Sonra Ne Olur?
Kaçak yapı cezasının ödenmesi, yapının yasal olduğu anlamına gelmez. Ceza yalnızca idari yaptırımın uygulandığını ifade eder. Yapı ruhsata bağlanmaz veya mevzuata uygun hâle getirilmezse yıkım kararı geçerliliğini korur ancak yapı, imar mevzuatına uygun hâle getirilir ve gerekli izinler alınırsa idare tarafından yıkım durdurulabilir.